‘Gilze Rijen voelt zich al sinds 1993 gastheer van 1000 (inmiddels 1200) vreemdelingen!’

Interview met Hans Overbeeke, programma manager  & lid van het Team Asielzaken gemeente Gilze en Rijen

 

De context van het vluchtelingen en vreemdelingen vraagstuk is de afgelopen jaren, vanaf 2013, sterk veranderd. De gemeente Gilze-Rijen heeft echter al vanaf 1993 een Asielzoekerscentrum (AZC). Onder invloed van de verhoogde instroom van asielzoekers staan asielzaken echter onder een grotere belangstelling en wordt alles onder een vergrootglas gelegd. ‘Het managen daarvan vraagt’, volgens Hans Overbeeke – programma manager  Gemeente Gilze-Rijen - , ‘veel inspanning’. Binnen de gemeentelijke organisatie is dat merkbaar; oorspronkelijk werden asielzaken ambtelijk door 1 medewerker gecoördineerd, sinds 2015 bestaat binnen de gemeente een team asielzaken (bestaande uit 3 medewerkers die hier parttime aan werken) dat specialisten heeft aangesteld voor contacten met COA, IND, het management van het centrum, met buurtbewoners, maar ook voor zaken als vergunningen e.d. Daarnaast maakt het hoofd Communicatie (op afroep) deel uit van het team. Het team heeft een directe lijn met het dagelijks bestuur (het college van Burgemeester en Wethouders) en het bestuur heeft afgesproken dat de Burgemeester het aanspreekpunt is. Het team kan op deze wijze snel en effectief reageren.

 

Kosten en baten

De gemeente verleent haar diensten aan het COA en het asielzoekerscentrum. Deze kosten zijn versleuteld in normale werkzaamheden. De gemeenteraad heeft in 2015 vragen gesteld over de inkomstenkant.. Dit loopt via de algemene uitkering, jaarlijks krijgt de gemeente een brief met de berekening van het te ontvangen bedrag, dat bedrag zit dus opgenomen in de algemene uitkering en is niet als zodanig apart zichtbaar. Daarnaast is ook nog niet gevraagd om dat specifiek te gaan boekhouden. Het coördineren van activiteiten rondom het AZC vormt een deel van de normale bedrijfsoperatie en de gemeenschap is aan het asielzoekerscentrum en bijkomende economische en financiële voordelen gewend. De lokale economie wordt zeker gestimuleerd door de aanwezigheid van het AZC. Te denken is aan levering van voedingsmiddelen door lokale bedrijven en winkeliers. Dit komt  wel aan de orde tijdens inwonersavonden of via de pers, maar dan meer in algemene zin en niet in wetenschappelijke zin. Nogmaals, de lokale samenleving is gewend aan de aanwezigheid van het AZC l. Als voorbeeld: bepaalde winkeliers zijn tevreden en dat bepaalt in belangrijke mate het draagvlak.

 

Incidenten

Op bewonersavonden zijn incidenten altijd een issue, maar het aantal opstootjes is bijvoorbeeld minder dan in een regulier dorp dat hoofdzakelijk bestaat uit Nederlanders. De incidentgegevens zijn in 2015 door het COA aan de gemeenteraad verstrekt en die was verbaasd dat het zo weinig incidenten betrof.  Overigens heeft de burgemeester een directe lijn met de politie en houdt die politie d.m.v. de inzet van wijkagenten op en rond het AZC voortdurend een vinger ad pols.

 

Communicatie

Communicatie vraagt voortdurend aandacht. De neiging bestaat bij pers en bevolking om verhalen snel in een bepaalde richting te interpreteren in plaats van ze feitelijk uit te zoeken en weer te geven. Dat wetende staat de gemeente in overleg met het COA goed stil bij de beste manieren waarop de gemeente zelf kan communiceren. Strategische benadering staat voorop, wat is het doel, wat is ons doel, wat kan communicatie bijdragen en hoe? Maar ook dan kan het nog wel eens anders lopen. Dat bleek bijvoorbeeld rondom het verzoek van het COA in 2015 om het AZC om te turnen tot aanmeldcentrum. Over het proces en de communicatie waren tussen gemeente en COA goede afspraken gemaakt, maar in de zomervakantie kwam per abuis toch een interne memo van het IND in de openbaarheid, waardoor alles ineens in een stroomversnelling kwam en de regie even helemaal weg was. Het heeft veel werk gekost om die regie weer terug te krijgen, maar niet voorkomen kon worden dat al een (negatieve) toon was gezet. Een ander voorbeeld net voor kerst 2015. Ook nu weer landelijke pers. Buschauffeur was volgens de pers uit de bus gehaald en bedreigd en belaagd door asielzoekers in Gilze. Volgens busvervoerder Arriva en politie bleek al gauw dat de feiten heel anders waren: de bus was vol, veel reizigers van het AZC konden niet mee en iemand had boos op de deur van de bus gebonsd. Niets meer en niets minder. De vraag is steeds: wat zijn de feiten? De communicatie vanuit het team asielzaken heeft dan veel weg van crisismanagement. Het doel is om dit soort opstootjes te ‘blussen’ met de feiten. Het beheersen van de communicatie is heel belangrijk, essentieel zelfs. Het gaat erom eerlijk te zijn en zo goed mogelijk te sturen. Maar als het de landelijke pers al heeft gehaald dan is het vaak al te laat. Jammer dat de pers niet zelf eerst even achter de feiten aangaat voordat ze iets plaatst. Want door de vroege plaatsing van dat ‘nieuws’ wordt veel negatief sentiment gevoed op onterechte grondslag. Daar ligt toch een stuk mede verantwoordelijkheid.

 

Communicatie met bewoners

Er is al een AZC aanwezig. Communicatie over de gang van zaken verloopt structureel via de zgn.  inwoners commissie. Alle belangengroepen (omwonenden, burgemeester, COA, politie etc.) bespreken tijdens vergaderingen van die commissie over hoe het gaat en wat er beter kan. Bij bijzondere aanleiding organiseert de gemeente samen met het COA avonden voor omwonenden. Het gaat dan vaak om Informeren tot  en met mening vragen, als gemeente en COA dat nodig vinden kan dat ook schriftelijk via brieven. Wat past het beste bij de situatie?. Gemeente en COA proberen daarin een actieve rol te vervullen. ‘Reageren op’ is te laat... Het gaat dus om het al in een vroeg stadium acteren en verstrekken van informatie e.d. . Daarnaast is het ook erg belangrijk om preventief te investeren in de relatie ook als er niets aan de hand is. De burgemeester is daarin heel actief en zoekt omwonenden geregeld op, ook als er niets aan de hand is. Bewoners hebben altijd al snel een gevoel van afstand en niet betrokken te zijn, doel is dit gevoel van achterstand weg te nemen en positief te beïnvloeden. Daar maakt de burgemeester dan ook ruim tijd voor vrij. Ook bezoekt hij geregeld het AZC en nodigt hij omwonenden maar ook scholen uit hem te vergezellen.

 

De huidige situatie rondom het AZC? Er zijn nagenoeg geen opstootjes, maar er is natuurlijk best wel eens iets aan de hand. De gemeente heeft hier ook voldoende ervaring mee en zoals gezegd er is sprake van een direct contact met politie en COA enz. zodat er snel gehandeld kan worden. Omwonenden zijn verder erg mondig en volgen alles kritisch, zeker de laatste jaren. Dat hoeft dan zeker niet alleen over het AZC en asielzoekers te gaan. Men maakt bijvoorbeeld ook opmerkingen over het ontbreken van voldoende straatverlichting (waardoor men zich onveilig voelt) en zwerfvuil.  De burgemeester praat daarover met de omwonenden en het asielteam zoekt dan of oplossingen mogelijk zijn. In het geval van de openbare verlichting hebben we geregeld dat die in een bepaalde straat ook in de nacht 100% blijft branden. Op zich een kleine moeite, waardoor omwonenden zich bovendien serieus genomen voelen..

 

Leefbaarheid

Interviews, panels, enquêtes, dat zijn allemaal bruikbare instrumenten. Daar kan t de gemeente naar behoefte ook gebruik van maken. Maar belangrijk is vooral veel contact en praten met omwonenden. Daar ligt echt een belangrijke sleutel. Richting bestuur en gemeenteraad wordt dit onderwerp ook geregeld aan de orde gesteld bijvoorbeeld via memo’s en verslagen van bijeenkomsten.  Uiteraard is Veiligheid in zijn algemeenheid een belangrijk onderwerp. Maar dat is een veel breder onderwerp dan alleen het AZC.. 

 

Hoe meet je leefbaarheid? Dat is een lastig te meten onderwerp. Dit speelde  in 2014 bij de vraag van het COA voor een uitbreiding van AZC van 1000 naar 1500. ‘Nee’ zei de raad,  leefbaarheid is in het gedrang bij een aantal groter dan 1200. Dat aantal is natuurlijk redelijk subjectief maar geeft wel aan dat de raad zocht naar een redelijk compromis. Feitelijk heeft het: AZC anno heden  als regel weinig invloed op de leefbaarheid. Het ligt tegen kern Gilze aan en kent t eigenlijk een vredig bestaan! Geen hele ernstige incidenten.  Zoals gezegd worden voorvallen wel snel uit zijn verband gerukt. Het zou fijn zijn als ook de pers meer aan waarheidsvinding zou doen. Verder zijn mensen anno 2015/2016 wel gespitst als het over asielzaken gaat. Een groepje asielzoekers die op een hoek een sigaretje roken roept al snel negatieve emoties op. Burgemeester loopt er niet voor weg. Hij en zijn team staan bijna 24u per dag aan! 

 

Gilze en Rijen is overigens wel een bijzondere gemeente. De gemeente heeft immers niet alleen een groot AZC, maar ook een grote actieve militaire vliegbasis (voor helikopters).  En ook nog eens veel industrie en een eigen spoorstation. Maar is ook druk bezig met het verder ontwikkelen van de toeristische trekpleisters. Gemeenten die eens willen komen kijken hoe het asielvraagstuk in die context wordt opgepakt zijn van harte welkom. De gemeente is zich er overigens nadrukkelijk bewust van, dat huisvesting van asielzoekers wel erg belangrijk is maar niet op zichzelf kan staan. Het is ook erg belangrijk om te zoeken naar wegen om asielzoekers snel te laten wennen en integreren. Kennis laten nemen van onze cultuur, onze taal. De gemeente is zo onlangs gestart met ondersteuning van de professionalisering van taalcoaches. Want hoe eerder men onze taal spreekt, hoe beter.

 

DATA

Bewoners van het AZC vallen onder verantwoordelijkheid van het COA en de IND. Afkomst van de asielzoekers is wel bekend bij IND en COA maar wijzigt onder invloed van internationale spanningen.  Nu bijvoorbeeld veel Syriërs en daarvoor veel Eritreeërs.  De gemeente is druk bezig samen met IND en COA om de procedure van inschrijving te versnellen.

 

De gemeente is gastheer van een AZC. Samen met verantwoordelijken COA & IND regelen we dit. Het gemeentebestuur heeft met het COA algemene  afspraken gemaakt die neergelegd zijn in een bestuursovereenkomst. De gemeente wil  verder rolvast zijn, betrouwbaar zijn voor onze eigen inwoners maar ook voor  COA en IND, soepel als het kan, maar ook streng als de omstandigheden dat vragen. De gemeente gaat niet over de toelating van de grote stroom van mensen die in ons land toevlucht zoekt. Dat is landelijk beleid. Het bestuur heeft echter wel de verantwoordelijkheid genomen om actief mee te werken aan het huisvesten van  asielzoekers en doet dat al vanaf 1993. De gemeente heeft overigens ook een taakstelling voor huisvesting van statushouders. Ook daar wordt veel aandacht aan besteed.

 

Vorig jaar kwamen diverse gemeenten in ons land in het nieuws die voor enkele dagen voor crisisopvang zorgen. 75 man opvang voor 72 uur. Grote verhalen vooraf en achteraf. Maar het gaat uiteindelijk maar over een heel kleine bijdrage aan het probleem. Gelukkig zijn er gemeenten in de regio zoals Breda, Tilburg, Oisterwijk,  die ruimhartiger zijn in toewijzen van locaties, ook voor langere duur. Waarom kan in Gilze en Rijen al sinds 1993 een groot AZC bestaan? Waarom zijn er niet meer gemeenten die voor langere duur opvang toestaan?  Dat is ook een actuele vraag. De Commissaris van de Koning in Noord-Brabant heeft onlangs alle gemeenten in zijn Provincie  opgeroepen om mee te doen en mogelijkheden te realiseren voor de huisvesting van asielzoekers en statushouders. Die “Brabantse Aanpak’ staat nu volop in de schijnwerpers en er wordt fors overlegd. Hopelijk leidt dit tot veel meer gemeenten die opvang gaan bieden.

 

Slotopmerking

Er valt over asielzaken veel  te zeggen. Gemeente als gastheer, rolvast, rol goed vervullen, regie pakken en houden (ook richting COA en pers). Persoonlijke mening is daarbij niet relevant! Het grote beleid wordt immers landelijk bepaald, dat hebben we nu eenmaal in democratisch Nederland zo geregeld. Het is dan aan gemeentebesturen  om binnen die context de uitvoerende rol te pakken. En na te denken over de gemeenschap, wat kan deze aan, hoe organiseren en communiceren we. Bij de gemeente ligt het primaat dan  enerzijds bij de burgemeester namens het dagelijks bestuur (het college van burgemeester en wethouders). Maar verder  vooral de gemeenteraad. Dat is ook terecht, want die raad is democratisch gekozen en dus bij uitstek het orgaan om ruimte te geven en grenzen te stellen. Uiteraard praten we intern ambtelijk en bestuurlijk veel over asielzaken en ontwikkelingen in het land. Over Steenbergen en Geldermalsen, Oranje en ga zo maar door. Natuurlijk komen bij die gesprekken ook meningsverschillen aan de orde. Dat is maar goed ook, dat houdt iedereen scherp . Maar uiteindelijk beslist het bestuur.